אוולין إيفلين
מיכל ידוב ميخال ييدوف
אוצרת: דינה יקרסון قيّمة: دينا يكرسون
11.6.26-20.6.26
* ערבית לאחר העברית العربية بعد العبرية
"כשאמא שלי הגיעה לארץ לא היה לה כלום. היה לה מעיל ארוך שלא התאים, צמה ארוכה שלא התאימה, כתיבה בערבית שלא התאימה. הורים ואחים שנשארו מעבר לנהר ולים, ודמעות על מכתבים מאחותה רות, שלא התאימו. היה לה גם שם שלא התאים, והיו לה חלומות על שידת איפור מעץ ליד קיר בצבע לילך שלא היתה לה, אבל היא רצתה שתהיה לה." (מתוך רשימות האמנית)
העבודות המוצגות בתערוכה נוצרו מתוך המפגש בין זיכרונותיה האישיים של מיכל ידוב לבין זיכרונות שנולדו מן הסיפורים ששמעה מאמה. שם התערוכה הוא שמה של האם, שעלתה לישראל מעיראק בצעירותה יחד עם אחותה, ונאלצה להחליפו בשם אחר. סיפורי האם על החיים שהותירה מאחור, ועל רגעי המעבר והעלייה לארץ, ליוו את האמנית שנים רבות והפכו לחלק בלתי נפרד מעולמה הפנימי והחזותי. בעוד ששמה של האם הוחלף בשם ישראלי שמחק בכוחו את זהותה הקודמת, השם "אוולין" נותר כצליל נעדר־נוכח בחיי המשפחה – הד רחוק לחיים שאבדו, מעין שם־רפאים שעדיין תובע את מקומו בחיים ובזיכרון.
העבודה המרכזית בתערוכה משחזרת את ביתם של סבה וסבתה של האמנית: התרנגולים שבחצר, המרצפות המצוירות והתקרות הירושלמיות הגבוהות. העבודה מידמה לציור של חלל אדריכלי אך למעשה, היא לא נוצרה מתוך התבוננות בדימוי ממשי של הבית, אלא מתוך שברי הזיכרון של ידוב. כך, הציור כמו מורכב מטלאי בד הנרקמים לכדי מארג אחד מתוך רסיסי התודעה – מקטעים נפרדים המתלכדים בהדרגה לדבר־מה שלם. הציור של הבית מותאם לחלל הגלריה, ומנהל דיאלוג איתו. הוא מזמין את הצופים להיכנס פנימה לתוך חדריו כמו אל עולם אחר. הצופה מוזמן לשוטט בדמיונו בחלל הבית ולמצוא בו אלמנטים פנטסטיים, הממזגים בין הפנים לחוץ; לנוע בתוך מרחב שבו המציאות מתערערת ונבנית מחדש.
כל יצירה מתחילה בפעולת ליקוט: מיכל אוספת עלים מן הגינה ויוצרת באמצעותם דפוסים המזכירים טפטים או אריגים. המפגש בין העלים, הצבע והמשטח מייצר מרקם אורגני שעל גביו נרשמים הדימויים. בהמשך, היא מפרקת את העבודה ומטפלת בכל חלק בנפרד. לאחר פעולת האיחוי נוצר מעין תצרף ציורי רב שכבתי, אולם נותרת גם תחושה של אי־שלמות ופרימה. פעולת הפירוק וההרכבה מחדש מהדהדת את מנגנון הזיכרון עצמו: האופן שבו דימויים מן העבר נשכחים ונבנים מחדש, לעולם לא באופן זהה.
בתערוכה זו הזיכרון אינו נתפס כעדות יציבה לעבר, אלא כחומר חי ומעורר השראה למעשה הציור. היצירות שואבות השראה מן הביוגרפיה המשפחתית, לצד איכויות פנטסטיות ומשחקיות, ההופכות כל ציור למרחב משתנה של אפשריות.
על האומנית והאוצרת:
מיכל ידוב - אמנית, חיה ויוצרת בסטודיו שלה בצור הדסה, בהרי ירושלים.
עבודתה מתמקדת בציור בטכניקות שונות, בפורמטים גדולים, המאופיינים לרוב כעבודות תלויות מקום. חלקי זיכרונות, מראות וגעגועים מתלכדים בעבודותיה באמצעות קו כתם וצורה לכדי מבנה חדש המשמש מטפורה לזיכרון.
ידוב, בוגרת תואר ראשון (A.B) בתולדות האמנות מהאוניברסיטה העברית ולימודי אמנות במדרשה לאמנות, בית ברל. חברה בגלריה השיתופית "אלפרד" בתל אביב .
דינה יקרסון - (נ׳ 1983, רוסיה) אוצרת ואמנית. יקרסון למדה במדרשה לאמנות בית ברל, בוגרת לימודי תואר שני ללימודי אוצרות באוניברסיטת ציריך ולימודי תעודה בסמינר הקיבוצים. שימשה כאוצרת משנה במוזיאון רמת גן; מרצה במוסדות שונים על נושאים מגוונים של אמנות ותרבות במוסדות שונים בישראל.
"عندما وصلت أمي إلى البلاد لم يكن لديها شيء. كان لديها معطف طويل لا يناسبها، وضفيرة طويلة لا تناسبها، وكتابة بالعربية لا تناسبها. كان لديها والدان وإخوة بقوا وراء النهر والبحر، ودموع على رسائل أختها روت، التي لم تكن تناسبها. وكان لديها أيضًا اسم لم يكن مناسبًا، وكانت لديها أحلام بخزانة زينة خشبية إلى جانب جدار بلون الليلك لم تكن تملكها، لكنها كانت تتمنى أن تكون لها." (من مذكرات الفنانة)
الأعمال المعروضة في هذا المعرض وُلدت من التقاء ذكريات ميخال يدوف الشخصية بذكريات تشكّلت من القصص التي سمعتها من والدتها. يحمل المعرض اسم الأم، التي هاجرت إلى إسرائيل من العراق في شبابها مع أختها، واضطرت إلى استبدال اسمها باسم آخر.
لقد رافقت قصص الأم عن الحياة التي تركتها خلفها، وعن لحظات الانتقال والهجرة إلى البلاد، الفنانة لسنوات طويلة، وأصبحت جزءًا لا يتجزأ من عالمها الداخلي والبصري. وبينما استُبدل اسم الأم باسم إسرائيلي طمس بقوته هويتها السابقة، بقي اسم "إفيلين" حاضرًا وغائبًا في آن واحد داخل حياة العائلة؛ صدى بعيدًا لحياة فُقدت، واسمًا شبحياً ما زال يطالب بمكانه في الحياة والذاكرة.
العمل المركزي في المعرض يستعيد بيت جدّي الفنانة: الديكة في الساحة، والبلاط المزخرف، والأسقف المقدسية العالية. يبدو العمل كأنه رسم لحيّز معماري، لكنه في الحقيقة لم يُنجز انطلاقًا من صورة واقعية للبيت، بل من شظايا ذاكرة يدوف. وهكذا يتكوّن الرسم كما لو أنه رقع قماش تُحاك معًا لتشكّل نسيجًا واحدًا من فتات الوعي؛ مقاطع منفصلة تتجمع تدريجيًا لتصبح كيانًا متكاملًا.
وقد صُمِّم رسم البيت بما يتلاءم مع فضاء المعرض ويتحاور معه، فيدعو المشاهدين إلى الدخول إلى غرفه كما لو كانوا يعبرون إلى عالم آخر. يُدعى المتلقي إلى التجول بخياله داخل فضاء البيت واكتشاف عناصر فانتازية تمزج بين الداخل والخارج، والتحرك داخل مساحة تتزعزع فيها حدود الواقع ثم تُعاد صياغتها من جديد.
تبدأ كل لوحة بفعل جمعٍ والتقاط. تجمع ميخال أوراقًا من الحديقة وتُنشئ بوساطتها أنماطًا تذكّر بورق الجدران أو المنسوجات. يخلق التفاعل بين الأوراق واللون والسطح ملمسًا عضويًا تُرسَم فوقه الصور والعناصر البصرية. بعد ذلك، تقوم بتفكيك العمل ومعالجة كل جزء على حدة. وعقب عملية الوصل والترميم يتكوّن ما يشبه تركيبًا تصويريًا متعدد الطبقات، إلا أن إحساسًا بعدم الاكتمال والانفكاك يبقى حاضرًا.
إن فعل التفكيك وإعادة التركيب يردّد آلية الذاكرة نفسها: الطريقة التي تُنسى بها صور الماضي ثم يُعاد بناؤها من جديد، ولكنها لا تعود أبدًا بالشكل ذاته.
في هذا المعرض لا تُفهم الذاكرة بوصفها شهادة ثابتة على الماضي، بل بوصفها مادة حيّة وملهمة لفعل الرسم. تستلهم الأعمال من السيرة العائلية، إلى جانب خصائص فانتازية ولعبية، تجعل من كل لوحة فضاءً متغيرًا ومفتوحًا على احتمالات متعددة.
عن الفنانة والقيّمة الفنية:
ميخال يدوف – فنانة تعيش وتعمل في مرسمها في تسور هداسا في جبال القدس.
تركّز أعمالها على الرسم بمختلف التقنيات، وعلى مساحات كبيرة الحجم، وغالبًا ما تُصنَّف أعمالها بوصفها أعمالًا مرتبطة بالمكان الذي تُعرض فيه. تتلاقى في أعمالها شظايا الذكريات والمشاهد والحنين، لتتكوّن عبر الخط والبقعة والهيئة البصرية بنية جديدة تُشكّل استعارة للذاكرة.
يدوف حاصلة على درجة البكالوريوس (B.A.) في تاريخ الفن من الجامعة العبرية في القدس، كما درست الفن في كلية همدراشا للفنون – بيت بيرل. وهي عضو في غاليري ألفرد التعاوني في تل أبيب.
دينا يكرسون (مواليد 1983، روسيا) – قيّمة فنية وفنانة. درست في كلية همدراشا للفنون – بيت بيرل، وحصلت على درجة الماجستير في دراسات القيّمة الفنية من جامعة زيورخ، كما أتمّت دراسات تأهيلية في سمينار هكيبوتسيم. شغلت منصب القيّمة المساعدة في متحف رمات غان للفنون الإسرائيلية، وتعمل محاضِرة في مؤسسات مختلفة، حيث تتناول موضوعات متنوعة في الفن والثقافة في عدد من المؤسسات في إسرائيل.